Lớn lên trong môi trường số, các bạn trẻ đang chủ động đưa di sản, nghệ thuật truyền thống và bản sắc Việt vào các sản phẩm truyền thông, thiết kế, trải nghiệm tương tác.
Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam xác định con người là trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của phát triển văn hóa. Trong đó, thế hệ trẻ giữ vai trò quan trọng trong tiếp nhận, sáng tạo và lan tỏa các giá trị văn hóa trong môi trường mới.
Với Gen Z, công nghệ không đơn thuần là công cụ hỗ trợ. Mạng xã hội, nền tảng số, thiết kế số hay các hình thức tương tác đã trở thành một phần trong cách họ tiếp nhận thông tin, hình thành ý tưởng và sáng tạo nội dung. Điều này tạo điều kiện để những chất liệu truyền thống được kể lại bằng ngôn ngữ gần gũi hơn với công chúng trẻ.
Người trẻ chủ động kể câu chuyện văn hóa
Năm 2026, các bạn sinh viên chuyên ngành truyền thông và tổ chức sự kiện tại Thành phố Hồ Chí Minh đã xây dựng dự án giới thiệu văn hóa Kinh Bắc, kết hợp dân ca quan họ và tranh dân gian Đông Hồ.
Sinh viên đưa văn hóa Kinh Bắc đến công chúng trẻ thông qua dự án kết hợp biểu diễn, trải nghiệm và truyền thông số.
Chương trình được tổ chức với nhiều hình thức như biểu diễn, giao lưu với nghệ nhân, triển lãm tranh, trò chơi tương tác và không gian trải nghiệm. Nội dung về lịch sử, giá trị nghệ thuật và bản sắc quan họ cũng được đưa lên các nền tảng số, giúp mở rộng khả năng tiếp cận ngoài phạm vi sự kiện trực tiếp.
Sinh viên không dừng ở vai trò người tìm hiểu di sản. Các bạn trực tiếp nghiên cứu nội dung, lựa chọn cách kể, xây dựng hình thức trải nghiệm và truyền tải giá trị truyền thống tới nhóm công chúng cùng thế hệ. Hoạt động giáo dục văn hóa vì vậy được mở rộng sang quá trình chủ động tìm hiểu, thực hành và sáng tạo.
Ben cạnh đó, một số cuộc thi, chương trình khởi nghiệp dành cho sinh viên trong năm 2026 cũng cho thấy xu hướng đưa tài nguyên văn hóa vào sản phẩm mới. Nhiều nhóm trẻ lựa chọn phát triển trò chơi giáo dục về di sản, nền tảng du lịch tương tác, trải nghiệm thực tế ảo, sản phẩm thiết kế và các mô hình kết hợp nghệ thuật truyền thống với truyền thông số.
Ở Hà Nội, các chương trình kết nối nhà thiết kế trẻ với nghệ nhân và làng nghề cũng tạo điều kiện để sinh viên nghiên cứu kỹ thuật thủ công, chất liệu truyền thống và phát triển sản phẩm đương đại. Những ý tưởng về sơn mài, khảm trai, chạm bạc hay mỹ thuật truyền thống được đặt trong bối cảnh thiết kế mới, đồng thời tính đến công năng, người sử dụng và khả năng tiếp cận thị trường.
Người trẻ tìm hiểu kỹ thuật thủ công truyền thống để phát triển những ý tưởng và sản phẩm phù hợp với đời sống đương đại.
Phát huy lợi thế của thế hệ “bản địa số”
Khả năng sử dụng thành thạo công nghệ giúp người trẻ nhanh chóng chuyển một ý tưởng văn hóa thành hình ảnh, video, sản phẩm tương tác hoặc nội dung có thể lan tỏa trên mạng xã hội. Một loại hình nghệ thuật truyền thống có thể được giới thiệu qua triển lãm tương tác; một làng nghề có thể trở thành chất liệu cho thiết kế; một câu chuyện di sản có thể phát triển thành trò chơi hoặc sản phẩm trải nghiệm.
Người trẻ tiếp cận di sản qua các trải nghiệm công nghệ, mở thêm cách tìm hiểu và lan tỏa giá trị văn hóa trong môi trường số.
Các không gian văn hóa cộng đồng cũng đang thay đổi cách tiếp cận người trẻ. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, nghệ thuật hát bội được đưa vào không gian mở với hoạt động biểu diễn, giới thiệu hóa trang, phục trang và ngôn ngữ sân khấu. Công chúng trẻ có thể trực tiếp xem, trao đổi và tìm hiểu một loại hình nghệ thuật vốn ít xuất hiện thường xuyên trong đời sống hiện đại.
Tuy nhiên, khả năng sáng tạo nhanh trên môi trường số cũng đi kèm yêu cầu về hiểu biết và trách nhiệm. Lượng thông tin lớn trên mạng khiến những nội dung thiếu chính xác về lịch sử, phong tục hay di sản có thể lan truyền nhanh. Người trẻ vì vậy cần được trang bị năng lực kiểm chứng thông tin, hiểu giá trị cốt lõi trước khi lựa chọn cách thể hiện mới.
Giáo dục văn hóa cần tạo thêm cơ hội để sinh viên nghiên cứu, trải nghiệm và thực hiện các dự án thực tế; đồng thời kết nối người học với nghệ nhân, chuyên gia, cơ sở văn hóa và thị trường. Qua đó, kiến thức văn hóa có thể được chuyển thành năng lực sáng tạo và các sản phẩm cụ thể.
